Ziziphus jujuba

عناب به عنوان يك گياه دارويي و با خواص غذايي بالا به صورت تازه و خشك مصرف مي شود. شي جگن دانشمند چيني در قرن شانزده ميلادي در كتاب داروهاي گياهي ذكر نموده كه عناب در ۲۰۰۰ سال قبل مصرف دارويي داشته و در كشورهاي شرق آسيا از ميوه، بذر، برگ، پوست و ريشه آن براي معالجه بيماري ها از جمله كاهش تب استفاده مي شده است.
در هند: از ميوه عناب به عنوان داروي لعاب دار و نرم كننده سينه استفاده مي شود و براي تصفيه خون و كمك به هاضمه تجويز مي شود. جوشانده ريشه درخت عناب را براي كاهش تب به كار مي برند و گرد ريشه خشك آن را روي زخم ها و جراحت ها ي كهنه مي ريزند كه التيام بخش است. پوست درخت عناب دارويي براي قطع اسهال است.
دركره: از هسته آن به عنوان خواب آور و مخدر استفاده مي شود.
در چين: از ميوه عناب و مغز هسته آن استفاده دارويي مي شود و نيز از برگ، پوست، چوب و ريشه آن نيز در مواردي استفاده مي شود. در اين كشور عناب به عنوان ضد سم در موارد مسموميت هاي حاصله در اثر اكونيت و ژانسيانا ( هر دو از گياهان خيلي سمي هستند ) به كار مي رود.
عناب اثر و طعم داروهاي محرك را كاهش مي دهد. با اين توضيح هر وقت از نظر دارويي لازم باشد كه از گياه اكونيت و ژانسيانا خورد بهتر است كه توام با عناب خورده شود زيرا اثر سمي و تحريكي آنها را حتي در حد مجاز مقدار مصرف مي كاهد و باعث مي شود كه آثار مفيد دو داروي فوق بدون خطر در بدن منعكس شود.
عناب به عنوان داروي آرام كننده اعصاب و مقوي عمومي، مقوي معده، آرام بخش، ملين، ضد سرفه و مدر به كار مي‌رود. بي خوابي را از بين مي برد و خواب آور است. عرق شبانه را قطع مي كند و براي ضعف عمومي و به طور كلي احساس خستگي و ضعف شديد بسيار نافع است. از برگ، ريشه و پوست درخت عناب براي قطع بعضي از انواع تب، تسريع رشد موي سر و تهيه مايع شستشوي چشم استفاده مي‌شود. عناب خون را تصفيه مي كند و مولد خون صالح است يعني از داروهاي خون ساز مي باشد. التهاب، تشنگي، درد كليه، كبد و مثانه را تسكين مي دهد. آشاميدن آب خيس كرده آن يا دم كرده آن مخلوط با عرق كاسني يا سكنجبين براي رفع مشكلات صفرا و خون مفيد است. مقدار خوراك ميوه عناب حدود پنجاه عدد است.
جوشانده مخلوط عناب، انجير، خرما و كشمش به عنوان داروي مفيد براي درمان بيماري هاي سينه به‌كار مي‌رود. مصرف عناب هيچ گونه تحريكي در دستگاه هضم ايجاد نمي كند، از اين جهت براي اشخاصي كه دستگاه هضم حساس دارند مناسب است. عناب نارس و سبز بي مزه و گس و لعاب دار است و قابل خوردن نمي باشد زيرا سنگين و خيلي دير هضم است به همين علت خيلي سفارش شده كه قبل از رسيدن مصرف نشود. علاوه بر خاصيت خنكي ماده اي در عناب است كه خلط آور بوده و براي درمان سرفه از قديم مصرف مي شده است. در مداواي بيماري سينه، كبد، مثانه و رفع التهاب نافع است. جوشانده عناب بلغم را دفع مي كند و براي سينه درد و سوزش گلو مفيد است. گرفتگي صدا را از بين مي برد، خون را صاف مي كند و براي شش ها و كمر درد مفيد است. اگر زياد بخورند دير هضم است و مصلح آن مويز و شكر است. ۱۰ تا ۱۵ دانه عناب خشك يا تازه براي خوراك در چند روز مداوا كافي است. برگ درخت عناب خاصيت شويندگي دارد. اگر كمي برگ تازه در كف دست ها له شود با آب توليد كف مي كند و به جاي صابون مي توان از آن استفاده كرد. عناب را با هسته مي سايند، گرد به دست آمده زخم روده را مداوا مي كند. از محل شكستگي شاخه درخت عناب يا ترك هايي كه به علتي روي تنه پيدا مي‌شود، شيره درخت به صورت صمغ ترشح مي شود كه اين صمغ همراه با كمي سركه براي تقويت عمومي بدن مفيد است. چوب درخت عناب داراي تانن فراوان است و اثر قابض دارد و در مداواي اسهال مفيد است .
- عناب به دليل داشتن لعاب فراوان نرم كننده سينه است.
- ملين است و اگر آن را با آب و شير بجوشانيم بهتر است.
- ادرار را زياد مي كند.
- عناب آرام كننده اعصاب است.
- خون را تميز مي كند.
- ضد سرفه است.
- جوشانده پوست درخت عناب داروي ضد اسهال است.
- آسم و تنگي نفس را برطرف مي كند.
-رشد موي سر را زياد مي كند.
- حافظه را تقويت مي كند.
- هرگاه كه احساس غمگيني كرده و گريه مي كنيد يك فنجان دم كرده عناب لبخند را به لبهاي شما مي آورد.
- و بالاخره جوشانده برگ عناب را براي رفع گلو درد و خونريزي لثه ها غرغره مي كنند و اگر آن را به صورت موضعي بماليد درد مفاصل را برطرف مي‌كند.

شربت عناب:
عناب رسيده به صورت تازه و خشك قابل مصرف است. از آن شربت عناب نيز مي سازند كه در پزشكي استفاده مي شود. ۸۰۰ گرم عناب خشك را در ۴ ليتر آب مي جوشانند تا بپزد سپس عناب ها را له مي كنند، مايع به دست آمده را صاف كرده و ۳ كيلو شكر در آن مي ريزد و دوباره كمي مي جوشانند كه شربت عناب به دست مي آيد. هنگام نياز نيم استكان از اين شربت را در يك ليوان آب خنك حل مي كنند و مي آشامند. تمام خواص دارويي عناب در اين شربت موجود مي باشد.

جوشانده عناب :
ده دانه ميوه خشك شده را مي شكنند و همراه با يك قاشق سوپ خوري تخم گشنيز مي جوشانند، سپس دم مي كنند و پس از ساعتي آن را صاف مي كنند. به مايع به دست آمده كه به اندازه يك ليوان معمولي بيشتر نيست كمي شكر مي‌افزايند. شربت خوش طعم و مطبوعي حاصل مي شود كه تب بر مي باشد، رفع عطش مي كند و ناراحتي هاي صفراوي را برطرف مي كند. ميزان مصرف آن سه بار در يك هفته كافي است و معمولا آن را ناشتا يا ( بين دو غذا ) عصر مي آشامند.
جوشانده و شربت عناب براي كساني كه از غذاهايي چون سير، پياز، خرما، سرخ كردني ها، غذاهاي پر روغن و ادويه دار بيشتر استفاده كرده باشند داروي طبيعي، خوب و موثري است. در گذشته به دليل نبودن داروهاي آرام بخش تفاله هاي جوشانده عناب را خشك مي كرده اند و همرا ه با كوكنار ( گرز خشخاش ) و كمي تفاله چاي خشك شده به جاي تنباكو در غليان دود مي‌كردند و براي تسكين دندان درد از آن استفاده مي كردند.
از جوشانده قسمت چوبي ريشه براي رفع احساس سيري مفرط و كمك به هاضمه مي‌خورند و اگر با گوشت بپزند و با سوپ يا آش آن را بخورند براي افزايش شير و قطع خروج اخلاط خوني توام با سرفه از ريه نافع است .
جوشانده شاخ و برگ عناب خارش و جوشهاي روي پوست بدن را رفع مي‌كند. كمي شاخه جوان همراه با برگ تازه يا خشك را بجوشانند و آب آن را بتدريج بنوشند، خارش بدن برطرف خواهد شد ولي حس چشايي را از بين مي‌برد، پرز هاي چشايي را از كار مي اندازد و تشخيص مزه ها غير ممكن مي‌شود، كه اين حالات موقتي است و به تدريج به حال اول بر مي‌گردد .

رواياتي درمورد خواص عناب :
امام علي (ع) فرمودند: عناب تب را از بين مي برد.
امام صادق (ع) فرمودند: برتري عناب بر ساير ميوه ها مثل برتري ما بر ساير مردم است.

عناب در طب سنتي :
عناب تازه از نظر طبيعت طبق راي حكماي طب سنتي معتدل در حرارت و برودت و مايل به رطوبت و طبق نظر شيخ الرئيس بوعلي سينا كمي سرد است و از نظر خشكي در رطوبت معتدل است. در مورد خواص آن معتقدند كه عناب از عوامل ملين و نرم كننده سينه است و يكي از ۴ ميوه سينه اي مي باشد ( عناب ، انجير ، مويز ، خرما)

مضرات عناب:
مضرات عناب اين است كه در معده هاي سرد ايجاد نفخ مي كند و براي اصلاح آن بايد شكر و مويز خورد به علاوه ترشح اسپرم را كاهش مي دهد و نيروي جنسي را كم مي كند براي پرهيز از اين عوارض بايد عناب را مخلوط با داروهاي محرك نظير عسل خورد. اگر برگ عناب در دهان جويده شود تا چند دقيقه موجب بي حسي ذائقه مي شود و طعم درك نمي شود.

تهیه کننده:معصومه مالمیر "کارشناس گیاهان دارویی و معطر"